برچسب: نخ پلی استر

تفاوت نخ‌های استیپل و فیلامنت
نخ‌ها ساختارهای خطی هستند که از الیاف یا فیلامنت‌ها تشکیل شده‌اند. در این مقاله به تفاوت نخ‌های استیپل و فیلامنت می‌پردازیم. ساختار نخ می‌تواند بر استحکام پارچه، ظاهر، راحتی، زیردست و ویژگی‌های دیگر تأثیر بگذارد. دو نوع اصلی نخ عبارتند از:
- نخ استیپل (staple): نخ ریسیده
- نخ فیلامنت (filament): نخ رشته‌ای یا نخ یکسره
نخ استیپل (staple):

برای توضیح تفاوت نخ‌های استیپل و فیلامنت ابتدا به روش تولید نخ استیپل اشاره مختصری می‌شود. این نوع نخ از الیاف در طول‌های مجزا، محدود و کوتاه‌تر از نخ مورد نظر تولید می‌شود. الیاف به اجرامی هستند که نسبت طول به قطر در آن‌ها بزرگتر از 1000 است. الیاف با سپری کردن مراحل مختلفی به نخ تبدیل می‌شوند. تمام الیاف طبیعی به جز ابریشم در این دسته قرار می‌گیرند. نخ‌های پنبه، پشم و کتان همگی فرآیندهای متمایز خود را دارند. سیستم پنبه‌ای رایج‌ترین سیستم مورد استفاده برای نخ‌های پنبه‌ای و غیر پنبه‌ای است.

مراحل تولید نخ استیپل

در سیستم پنبه‌ای، ابتدا در مرحله حلاجی، عدل‌ها از غلتک‌هایی عبور می‌کنند تا توده‌های الیاف از هم جدا شوند و با باز کردن و تمیز کردن ذرات خارجی و گرد و غبار از آن‌ها جدا می‌شود. بعد از آن مرحله کاردینگ انجام می‌شود. در کاردینگ الیاف از سوزن‌های ریز عبور می‌کنند و در یک راستا قرار می‌گیرند. خروجی مرحله کاردینگ رشته‌ای باریک از الیاف به نام “فتیله (Sliver)” است. الیاف موجود در فتیله کارد، به طور کامل یکنواخت و به اندازه کافی صاف و موازی نیست. به همین دلیل از دستگاه چندلاکنی استفاده می‌کنند تا خواص مورد نظر در فتیله ماشین کارد ایجاد شود. 6 یا 8 فتیله کارد پس از انجام عمل کشش به صورت یک فتیله جمع آوری می‌شوند.

این مرحله چندلاکنی یا پاساژ و محصول آن فتیله یا بالشچه نام دارد. سپس فتیله را می‌توان یک یا چند مرحله در فرآیند شانه‌زنی، شانه کرد. مرحله شانه‌زنی یک مرحله اختیاری است. در این مرحله فتیله‌های کارد شده از میان شانه‌های ظریف عبور کرده و الیاف کوتاه‌تر آن جدا شده و الیاف بلندتر آن به شکل موازی مرتب می‌شود.محصول این عملیات، نخ شانه شده نام دارد. عملیات شانه زنی باعث صاف و نرم شدن نخ می‌شود. در مرحله نهایی تبدیل رشته‌های الیاف به نخ روش‌های مختلفی وجود دارد که متداول‌ترین آن‌ها به صورت مختصر معرفی می‌شود:
- ریسندگی رینگ یا حلقه‌ای (Ring):
  
  پس از سپری کردن مراحل مختلف، رشته‌ی الیاف با ایجاد کشش در فتیله نازک‌تر و مقدارکمی تابیده می‌شود. به این محصول “نیمچه نخ (Roving)” می‌گوییم. سپس در سیستم رینگ نیمچه نخ به نخ تبدیل می‌شود. در این روش یک حلقه دور بوبین نخ قرار دارد. این حلقه به طور متناوب به سمت بالا و پایین حرکت می‌کند و نخ را روی آن می‌پیچد. یک گیره کوچک، به نام شیطانک، نخ را روی حلقه نگه می‌دارد. نخ روی بوبین پیچیده می‌شود که با سرعت بالایی می‌چرخد و از این طریق تاب متناسب با سرعت پیچش، رشته الیاف را به یک نخ مستحکم تبدیل می‌کند. نخ‌های تولید شده با این روش استحکام و نرمی بیشتری دارند. همچنین قابلیت تولید نخ‌های ظریف‌تر در این روش بیشتر است.
- ریسندگی اپن اند یا چرخانه‌ای (Open End):
- در این روش، فتیله الیاف حاصل از ماشین چندلاکنی یا پاساژ به ماشین چرخانه تغذیه می‌شود. سپس با استفاده از غلتک بازکننده الیاف آن از یکدیگر جدا شده و در داخل شیار جسم دواری به نام چرخانه جمع می‌شود و در نهایت با استفاده از یک سر نخ آزاد و چرخش چرخانه الیاف درون شیار به انتهای سر نخ پیوسته، تابیده و پیچیده می‌شوند. نخ‌های تولید شده در این سیستم یکنواخت‌تر از نخ‌های رینگ هستند و معمولا برای تولید پارچه جین مناسب هستند.
نخ‌ فیلامنتی

در ادامه بررسی تفاوت نخ‌های استیپل و فیلامنت به توضیح در رابطه با نخ فیلامنتی می‌پردازیم. نخ‌های فیلامنتی از رشته‌های یکسره تولید می‌شوند و استحکام بیشتری نسبت به نخ‌های استیپل دارند. سطح پارچه‌های حهصل از آن صاف و لغزنده است. در بین الیاف طبیعی فقط ابریشم به این روش قابل استفاده است. از نخ‌های فیلامنتی برای تولید پارچه‌هایی مانند ساتن و مخمل که به طور سنتی با نخ‌های رشته‌ای ابریشم تولید می‌شدند، استفاده می‌شود. برای تغییر خواص نخ‌های فیلامنتی می‌توان با استفاده از عملیات تکسچرایزینگ (تاب مجازی یا تکسچره هوا) آن‌ها را حجیم کرد و حالت داد. این امر باعث می‌شود نخ‌های فیلامنت نرم‌تر، کشسان‌تر، انعطاف‌پذیرتر و بیشتر شبیه نخ‌های استیپل طبیعی شوند. همچنین با افزایش نفوذ پذیری رطوبت و هوا افزایش راحتی در مصرف را افزایش دهند.

انواع روش‌های تولید نخ‌ فیلامنتی:
- ذوب ریسی: در این فرآیند، از گرانول پلیمر به عنوان ماده اولیه استفاده می‌شود. در دمای بالا ابتدا گرانول پلیمر ذوب می‌شود. در ادامه مذاب پلیمر با عبور از رشته ساز به فیلامنت تیدیل می‌شود. معمولا رشته ساز دارای تعداد زیادی خروجی برای تولید فیلامنت است. برای آشنایی کامل با فرآیند ذوب ریسی کلیک نمایید.
- خشک ریسی: در خشک ریسی ابتدا پلیمر در حلال مناسب محلول می‌شود و سپس رشته‌های خروجی از رشته ساز به سمت برج بلندی به نام برج ریسندگی هدایت می‌شود. در اینجا با تبخیر حلال و خروج آن پلیمر به صورت فیلامنت باقی می‌ماند.
- تر ریسی: در این فرایند ابتدا پلیمر به صورت محلول در یک حلال در می‌آید. رشته‌های خروجی از رشته ساز در یک حمام مواد شیمیایی است غوطه‌ور می‌شوند. در این بخش حلال از محلول پلیمری جداشده و پلیمر به شکل رشته‌ی پلیمری رسوب کرده و از حمام خارج می‌شود.
همچنین فیلامنت‌ها را می‌توان در صورت نیاز به طول الیاف استیپل برش زد.
2023-02-19
5S، نظام آراستگی محیط کار
5S، نظام آراستگی محیط کار

5S، نظام آراستگی محیط کار، سیستمی برای سازماندهی محیط کار است تا کار را بتوان به طور موثر و ایمن انجام داد. این سیستم بر قرار دادن همه چیز در جایی که متعلق به آن است و تمیز نگه داشتن محل کار تمرکز دارد. این امر باعث می‌شود افراد بدون اتلاف وقت یا خطر آسیب، کار خود را آسان‌تر انجام دهند. از 5S به عنوان “خانه‌داری صنعتی” نیز یاد می‌شود. هر S نشان دهنده بخشی از یک فرآیند پنج مرحله‌ای است که می‌تواند عملکرد کلی یک کسب و کار را بهبود بخشد. رعایت این اصول برای همه‌ی افراد سازمان، از جمله رهبران، ضروری است.

ریشه‌های شکل‌گیری 5S:

5S، نظام آراستگی محیط کار، به عنوان بخشی از سیستم تولید تویوتا (TPS) در ژاپن و در اوایل و اواسط قرن بیستم آغاز شد. از این سیستم به عنوان بخشی از تولید ناب یاد می‌شود و هدف آن افزایش ارزش محصولات یا خدمات برای مشتریان است. تولید ناب شامل استفاده از ابزار زیادی مانند 5S (نظام آراستگی محیط کار و نظم شخصی)، کایزن (بهبود مستمر)، کانبان (نشان دادن وضعیت انجام کارها)، جیدوکا (سیستم توقف خودکار و رفع عیوب)، هیجونکا (هم سطحی تولید با تقاضا) و پوکایوکه (استاندارد سازی تولید و تضمین کیفیت) است.

5S به عنوان بخش اساسی سیستم تولید در نظر گرفته می شود، زیرا تا زمانی که محل کار در وضعیت تمیز و سازمان یافته قرار نگیرد، دستیابی به نتایج خوب به طور مداوم دشوار است. یک فضای نامرتب و به هم ریخته می‌تواند منجر به اشتباهات، کاهش سرعت تولید و حتی حوادث شود که همه این‌ها باعث وقفه در عملیات می‌شود. تولید ناب، با حذف و کاهش موارد زیر از طریق اجرای اصول 5S ایجاد می‌شود:
- عیوب
- زمان انتظار
- حرکت اضافی
- موجودی اضافی
- تولید بیش از حد
- پردازش اضافی
- حمل و نقل غیر ضروری
- امکانات استفاده نشده
استفاده از اصول سیستم 5S در طول زمان، باعث ایجاد مزایای زیر در سازمان می‌شود:
- کاهش هزینه‌ها
- کیفیت بالاتر
- بهره‌وری بیشتر
- رضایت بیشتر کارکنان
- محیط کار ایمن‌تر
در ادامه به توضیح مختصر در رابطه با هر قسمت در 5S، نظام آراستگی محیط کار می‌پردازیم:
1. مرتب سازی (Sort)
مرحله اول 5S، مرتب سازی، شامل بررسی تمام ابزار، مواد، تجهیزات و غیره در یک محیط کاری است تا مشخص شود چه چیزی باید وجود داشته باشد و چه چیزی می‌تواند حذف شود. برخی از سوالاتی که در این مرحله باید پرسید عبارتند از:
- هدف از این آیتم چیست؟
- آخرین بار چه زمانی از این کالا استفاده شده است؟
- چند بار استفاده می‌شود؟
- چه کسی از آن استفاده می‌کند؟
- آیا لازم است اینجا باشد؟
در رابطه با موارد غیر ضروری یکی از موارد زیر در نظر انجام می‌شود:
- انتقال به بخش‌های دیگر
- بازیافت / دور انداختن / فروش اقلام
- قرار دادن اقلام در انبار
1. به ترتیب منظم کردن (Set in Order)
چگونگی چیدمان و سازماندهی یک محیط می‌تواند زمان انتظار، حرکت و حمل و نقل غیر ضروری را افزایش یا کاهش دهد. هنگامی که بی‌نظمی اولیه در مرحله قبل از بین رفت، راحت‌تر می‌توان موارد را ترتیب بندی کرد. در طول این مرحله، همه باید تعیین کنند که چه ترتیبی منطقی‌تر است. موارد زیر را در چیدمان باید در نظر گرفت:
- کدام افراد (یا ایستگاه‌های کاری) از کدام آیتم‌ها استفاده می‌کنند؟
- چه زمانی از اقلام استفاده می‌شود؟
- کدام اقلام بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرند؟
- آیا اقلام باید بر اساس نوع، گروه بندی شوند؟
- قرار دادن اقلام در کجا منطقی‌تر است؟
- آیا برخی از قرارگیری‌ها باعث کاهش حرکت غیر ضروری می‌شود؟
- آیا ظروف ذخیره سازی بیشتری برای مرتب نگه داشتن ابزار و وسایل لازم است؟
1. درخشش و پاکیزگی (Shine)
این مرحله بر تمیز کردن محل کار متمرکز است که به معنی جارو کردن، پاک کردن، گردگیری، کنار گذاشتن ابزار و مواد است و علاوه بر تمیز کردن اولیه، شامل انجام تعمیر و نگهداری منظم تجهیزات و ماشین آلات نیز می‌شود. برنامه ریزی برای تعمیر و نگهداری از قبل به این معنی است که کسب و کارها می‌توانند مشکلات را پیدا کنند و از خرابی جلوگیری کنند و باعث کاهش اتلاف زمان شوند. تمیز کردن محل کار ممکن است هیجان انگیز به نظر نرسد، اما مهم است و نباید فقط به کارکنان سرایداری سپرده شود. در 5S، همه مسئولیت تمیز کردن فضای کاری خود را، به طور ایده‌آل روزانه، بر عهده می‌گیرند. انجام این کار باعث می‌شود افراد مالکیت فضا را در دست بگیرند، که در دراز مدت به این معنی است که بیشتر روی کار خود و شرکت سرمایه گذاری می‌کنند.
1. استاندارد کردن (Standardize)
پس از تکمیل سه مرحله اول 5S، همه چیز باید بسیار خوب به نظر برسد. همه چیزهای اضافی از بین رفته‌اند، همه چیز سازماندهی شده است، فضاها تمیز شده‌اند، و تجهیزات در وضعیت خوبی کار می‌کنند. استانداردسازی همه مواردی که به تازگی اتفاق افتاده است را سیستماتیک می‌کند و تلاش‌های انجام شده را به عادت تبدیل می‌کند. وظایف منظمی را اختصاص می‌دهد، برنامه زمانی ایجاد می‌کند تا این فعالیت‌ها به روال تبدیل شوند. در واقع رویه‌های عملیاتی استاندارد را برای 5S ایجاد می‌کند تا نظم و ترتیب از بین نرود. بسته به فضای کاری، یک چک لیست روزانه 5S یا یک نمودار ممکن است برای این کار مفید باشد. در ابتدا، افراد احتمالاً به یادآوری در مورد رعایت اصول 5S نیاز داشته باشند، اما با گذشت زمان، کارها به عادت تبدیل می‌شوند.
1. حفظ و نگهداری (Sustain)
هنگامی که رویه‌های استاندارد برای 5S برقرار شد، کسب ‌و کارها باید کار مداوم رویه‌های آن را حفظ نموده و در صورت لزوم به‌روزرسانی نمایند. حفظ و نگهداری از اصول 5S برای تبدیل آن به یک برنامه بلند مدت است، نه فقط یک رویداد یا پروژه کوتاه مدت. در حالت ایده آل، 5S بخشی از فرهنگ یک سازمان می‌شود و زمانی که 5S در طول زمان پایدار بماند، آن زمان است که کسب ‌وکارها متوجه نتایج مثبت و مستمر آن خواهند شد.

S ششم، ایمنی

برخی از شرکت‌ها تمایل دارند S ششم (ایمنی – safety) را در برنامه 5S، نظام آراستگی محیط کار، خود بگنجانند. این سیستم را 6S می‌گوییم. مرحله ایمنی شامل انجام اموری برای از بین بردن خطرات احتمالی در فرآیندها انجام می‌شود. برخی از افراد ایمنی را نتیجه اجرای مناسب پنج S دیگر می‌دانند و در نتیجه می‌گویند S ششم ضروری نیست. آن‌ها فکر می‌کنند اگر فضای کاری به درستی سازماندهی و مرتب شود و از نشانه‌های ایمنی بصری مفیدی استفاده شود، یک مرحله ایمنی جداگانه غیر ضروری است.

ارتباطات بصری در 5S

استفاده از ابزار ارتباط بصری مانند برچسب‌ها، علامت‌گذاری کف، نشانه‌های کابینت و قفسه، و تابلوها می‌توانند مسیریابی فضاها را ساده‌تر کنند. به علاوه، این ابزار می‌توانند به سازماندهی فضای کاری کمک کنند. محل کاری که از مدیریت بصری به این روش استفاده می‌کند، اغلب به عنوان محل کار بصری شناخته می‌شود.
2023-02-08
شرایط نگهداری نخ در انبار
با توجه به برنامه‌های هر سازمان همواره از زمان تولید تا مصرف نخ مدت زمانی برای نگهداری آن در محل انبار کارخانه تولیدکننده و مصرف کننده در نظر گرفته می‌شود. آن چه اهمیت دارد شرایط نگهداری نخ در محل انبار می‌باشد.

فرآیند ذخیره سازی نخ نیاز به دانش کامل مواد تشکیل دهنده و نحوه‌ی مراقبت از آن‌ها دارد. هر ماده به نوع خاصی از مراقبت نیاز دارد زیرا به چالش‌هایی که در ذخیره سازی مطرح است، واکنش متفاوتی نشان می‌دهد. از جمله این چالش‌ها می‌توان به دما، رطوبت، نور خورشید، قارچ و کپک و سایر میکروارگانیزم‌ها، گرد و غبار و مدت زمان نگهداری در انبار اشاره نمود.

با توجه به جنس نخ باید دما و رطوبت محل نگهداری طوری تنظیم شود که از طرفی دمای پایین‌تر از حد استاندارد باعث خشک شدن و شکنندگی الیاف و از طرفی دمای بالاتر از آن باعث تسریع خراب و منبسط شدن و ایجاد کپک در آن نشود. استفاده از سیستم تهویه مطبوع بسته به نوع نوع نخ نگهداری شده در انبار، به حفظ سطح رطوبت نسبی کمک می‌کند. همچنین شرایط نورپردازی، به ویژه نور مستقیم خورشید، بسیار مهم است. به دلیل آنکه ممکن است باعث تغییر رنگ و تنزل کیفیت نخ شود. بنابراین، به عنوان یک توصیه کلی، بسیار مهم است که انبار نگهداری نخ تاریک (یا با نور کم یا نور غیر مستقیم) و خنک، با دما و رطوبت بهینه باشد.

نکته حائز اهمیت دیگر در نگهداری نخ، نحوه چینش و سامان‌دهی آن می‌باشد. در رابطه با نحوه چینش می‌توان نخ‌ها را به ترتیب رنگ‌بندی، نمره، اولویت مصرف، محل مصرف (مورد استفاده در هر ماشین)، زمان خرید، نام تجاری نخ و سایر مشخصات هر سازمان در محل نگهداری سازمان‌دهی کرد.

در ادامه به بررسی موارد مهم در ارتباط با شرایط انبار در ذخیره سازی نخ پلی استر فیلامنتی اشاره می‌شود:
- دمای حدود 20 تا 25 درجه سانتی‌گراد
- رطوبت نسبی 60% تا 65%
- به دور از نور و اشعه مستقیم خورشید
- جلوگیری از نفوذ در برابر آب و گرد و غبار
- مدت زمان نگهداری برای نخ POY حداکثر 1 سال می‌باشد. (به دلیل ساختار نیمه آرایش یافته نخ POY که مستعد تغییر بوده و باعث تغییر خواص فیزیکی و مکانیکی آن می‌شود)
- بوبین، کارتن و پالت‌های نخ با احتیاط حمل شود تا در معرض ضربه، تغییر شکل، گرد و غبار و آب قرار نگیرد.
برای اطلاعات بیشتر از شرایط نگهداری و حمل و نقل بسته‌های نخ کلیک نمایید.
2023-02-06
نخ فیلامنت تابیده (Twisted/TFO)
در این مقاله به بررسی نخ فیلامنت تابیده می‌پردازیم. فرآیند تابندگی در نخ‌های فیلامنتی پلی استر باعث افزایش انسجام فیلامنت‌ها می‌شود. منظور از تابندگی پیچاندن نخ به دور محور خود است که افزایش آن، در محدوده بهینه، باعث افزایش استحکام و بهبود زیر دست نخ می‌شود. برای آشنایی کامل با تابندگی نخ به مقاله‌ی تاب نخ مراجعه نمایید.

روش تولید

انواع نخ‌های فیلامنتی پلی استر ITY و FDY و DTY، نخ BCF، نخ ملانژ، نخ نایلون و سایر نخ‌ها به صورت تک لا یا چند لا تحت فرآیند تابندگی قرار می‌گیرد. یکی از روش‌های متداول تولید نخ تابیده (Twisted/TFO)، استفاده از ماشین‌ تابندگی رینگ است. ماشین تابندگی رینگ شامل قفسه، بخش تابیدن نخ و بخش پیچش نخ بر روی ماسوره است که با استفاده از سیستم رینگ (یا عینکی) و شیطانک عملیات تابندگی نخ را انجام می‌دهد. در این روش نخ از روی قفسه باز شده، سپس همزمان تابیده و روی ماسوره پیچیده می‌شود.

روش دیگر، استفاده از ماشین تابندگی two for one (تو فور وان) است که به اختصار TFO و نخ حاصل نیز نخ تابیده TFO نام دارد. در این روش برخلاف روش استفاده شده در ماشین رینگ، ابتدا نخ از روی بوبین باز می‌شود و پس از اعمال تاب بر روی بوبین دیگری پیچیده می‌شود. ماشین تابندگی two for one شامل بخش‌های اصلی نگهدارنده بوبین، کشش نخ، درام و بالون‌گیر است. روش تابندگی two for one دارای قابلیت تولید ( از جمله تعداد تاب در متر) و سرعت تولید بالاتر است، از این رو بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

خواص

به دلیل خواص ظاهری و زیردست نخ فیلامنت تابیده با استفاده از فرآیند تابندگی، نخ تابیده (Twisted/TFO) کاربردهای مخصوصی پیدا می‌کند. نخ تابیده در انواع پارچه‌های حریر، کرپ، چادری، لباسی، پرده‌ای و … کاربرد دارد.

ویژگی‌های نخ پلی استر فیلامنت تابیده (Twisted/TFO) تولید شده در مجموعه آقای نخ:
- محدوده نمره: 50 تا 1800 دنیر
- محدوده تاب: 80 تا 3000 تاب در متر
2023-02-01
تاثیر سطح مقطع فیلامنت بر خواص نخ فیلامنتی

ویژگی‌های ساختاری مختلفی مانند تعداد فیلامنت‌ها، شکل سطح مقطع آن‌ها و نمره (ظرافت) نهایی در طول فرآیند تولید نخ فیلامنتی پلی استر مهم بوده و بر خواص آن و محصول نهایی موثر خواهند بود. در میان این ویژگی‌ها شکل سطح مقطع فیلامنت و الیاف از اهمیت قابل توجهی برخوردار است که در این مقاله بررسی می‌شود. با تغییر شکل سطح مقطع فیلامنت‌ها در هنگام تولید می‌توان ویژگی مورد نظر را به محصول اضافه نمود. از این طریق می‌توان محصولات جدید با خواص بهبود یافته تولید کرد. سطح مقطع فیلامنت‌ها به صورت دایره یا چند ضلعی (سه ضلعی یا مثلثی، چهار ضلعی یا مربعی، پنج ضلعی و بیشتر یا ستاره‌ای) می‌باشد. تعدادی از سطح مقطع‌های مختلف در شکل نشان داده شده است.

تاثیرات

شکل سطح مقطع فیلامنت بر خواص مختلف از جمله درخشندگی، استحکام، نایکنواختی جرمی و عبوردهی هوا تاثیرگذار است. هر کدام از این ویژگی‌ها بر خواص دیگری از نخ و پارچه موثر خواهند بود. استفاده از فیلامنت‌های با سطح مقطع گرد باعث ایجاد سطح مات در نخ می‌شود در حالی که استفاده از سطح مقطع مثلثی، به دلیل انعکاس نور از وجه‌های مختلف مثلث مانند منشور عمل کرده و درخشندگی بیشتری ایجاد می‌کند. شکل سطح مقطع الیاف بر میزان فضای خالی در نخ بسیار موثر می‌باشد. استفاده از سطح مقطع‌هایی که در عین ایجاد ظرافت (نمره) مورد نظر برای نخ، فضای خالی مناسبی برای عبور و انتقال هوا ایجاد نماید، باعث بهبود خواص عایق حرارتی نخ می‌شود. همچنین توپر شدن سطح مقطع نخ (برای مثال استفاده از سطح مقطع دایره یا مربع) می‌تواند باعث افزایش میزان یکنواختی جرمی نخ شده و سایر خواص مربوط به آن را بهبود بخشد.

کاربرد

نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که تغییر شکل مقطع فیلامنت‌ها می‌تواند ابزار قدرتمندی برای مهندسی پارچه باشد. برای مثال خاصیت راحتی و عایق حرارتی پارچه از ویژگی‌های کلیدی آن می‌باشد. این ویژگی‌ها علاوه بر خصوصیات هندسی پارچه نظیر طرح بافت و تراکم، متاثر از سایر ویژگی‌های نخ است. برخی از خصوصیات نخ با تغییر شکل سطح مقطع الیاف می‌توان آن را بهبود بخشید. همچنین ویژگی‌های ساختمانی نخ بر روی زیردست پارچه (نرمی و زبری سطح پارچه) تاثیرگذار است. در ساخت قطعات کامپوزیت پلیمری، برای اینکه جز تقویت شونده (رزین) به خوبی و به طور همگن در کنار جز تقویت کننده (الیاف، نخ یا پارچه) قرار بگیرد، کانال‌های نفوذ و مجراهای عبور رزین بسیار حائز اهمیت است. با توجه به تغییراتی که در ساختمان نخ با تغییر سطح مقطع فیلامنت‌ها ایجاد می‌شود می‌توان این میزان را تغییر داد و کنترل کرد.

برای آشنایی بیشتر با نخ فیلامنت پلی استر کلیک نمایید.

2023-01-29
نخ لایکرا یا اسپاندکس Lycra / Spandex
در این مقاله به بررسی نخ لایکرا یا اسپاندکس می‌پردازیم. لایکرا (Lycra) یک رشته مصنوعی است که توسط شرکت دوپن (DuPont شرکت صنایع شیمیایی آمریکایی)، در سال 1958 میلادی تولید شد. لایکرا همچنین به نام استومر یا اسپاندکس (Spandex) نیز شناخته می‌شود. این شرکت در تحقیقات خود به دنبال راه‌هایی برای تولید الیافی بود که ویژگی‌های ارتجاعی لاستیک را داشته باشد اما در عین حال قابل استفاده در صنعت نساجی باشد. برنامه‌هایی برای تجاری‌سازی و پذیرش علامت تجاری لایکرا (Lycra) در اکتبر 1959 اعلام شد.

ماده تشکیل دهنده الیاف در Lycra یک پلیمر مصنوعی با زنجیره بلند است. این زنجیره مولکولی از حداقل 85 درصد پلی یورتان تشکیل شده است. این بدان معنی است که 100% خاصیت کشسانی Lycra مصنوعی بوده و حاوی هیچ گونه لاستیک طبیعی نیست. لایکرا در اصطلاح فنی پلی یورتان قطعه‌بندی شده نامیده می‌شود که از بخش‌های نرم یا انعطاف‌پذیر تشکیل شده است که با بخش‌های سخت به هم متصل شده‌اند.

ویژگی‌های Lycra:
- 4 تا 7 برابر طول اولیه خود کشیده شده و سپس به طول اولیه خود بازمی‌گردد.
- می‌تواند به طور مکرر کشیده و آزاد شود.
- قوی‌تر، بادوام تر و مقاومت کششی بالاتر از لاستیک
- سبک، نرم، صاف و انعطاف‌پذیر
- در پوشاک، ترکیبی از راحتی و حفظ شکل را فراهم می‌کند و از افتادگی جلوگیری می‌کند
- قابل رنگرزی
- مقاوم در برابر پوسیدگی توسط تعریق، لوسیون‌ها و مواد شوینده
- مقاوم در برابر سایش
- در ظرافت‌های 10 تا 2500 دنیر موجود است.
نحوه استفاده از Lycra

لایکرا (Lycra) معمولا به تنهایی استفاده نشده و با الیاف طبیعی (مانند پنبه) یا مصنوعی (مانند پلی استر) ترکیب می‌شود. لایکرا در ایران معمولا در نمرات 20، 30، 40، 70، 110، 140 و 210 دنیر در ترکیب با نمرات مختلف نخ پلی استر یا پنبه استفاده می‌شود.

به صورت کلی روش بافندگی مورد استفاده و نوع پارچه و استفاده نهایی از آن، تعیین کننده مقدار و نوع لایکرا (Lycra) مورد نیاز برای اطمینان از عملکرد و زیبایی بهینه را تعیین می‌کند. حداقل 2 درصد لایکرا (Lycra) برای بهبود حرکتی پارچه و حفظ شکل آن کافی است، در حالی که پارچه‌های لباس‌هایی با عملکرد کشسانی بالا مانند لباس شنا و لباس ورزشی با تحرکات بدنی بالا ممکن است حاوی 20-30 درصد لایکرا (Lycra) باشند.

مراقبت از لایکرا Lycra:
- شستشو با دست یا ماشین در آب ولرم
- از سفیدکننده کلر روی پارچه‌های حاوی لایکرا یا اسپندکس استفاده نکنید. از سفید کننده‌های اکسیژن یا پربورات سدیم استفاده کنید.
- اتوکشی در صورت نیاز باید به سرعت انجام شود. اتو را خیلی طولانی در یک موقعیت رها نکنید و از دمای پایین استفاده کنید.
- برای دستورالعمل‌های خاص، به برچسب مراقبت لباس مراجعه کنید.
برخی از کاربردهای عمده نخ لایکرا

ویژگی‌های نخ لایکرا یا اسپاندکس زمینه‌های جدیدی را در ساخت و طراحی پارچه باز می‌کند که با نخ‌های معمولی قابل دستیابی نیست. به طور مثال:
- لباس‌هایی که در آن راحتی و تناسب مورد نظر است: جوراب بافی، لباس شنا، لباس هوازی و ورزشی، شلوار اسکی، کت گلف، پوشک یکبار مصرف، کمربند، لباس زیر
- پوشش محافظ: محافظ کابل و شیلنگ
- لباس‌های ورزشی: لباس دوچرخه سواری و …
2023-01-23
نخ ملانژ
در نخ ملانژ به دلیل ترکیب دو یا چند رنگ متفاوت جلوه‌های رنگی منحصر به فرد در آن مشاهده می‌شود. این جلوه‌های رنگی با الگوی موج‌دار در نخ تغییر می‌کنند.

نوع نخ‌های ملانژ:
- ملانژ 100% پنبه
- ملانژ پلی استر پنبه (با درصد متفاوت)
- ملانژ پلی استر ویسکوز (با درصد متفاوت)
- ملانژ 100% پلی استر
این نوع نخ به دو نوع اصلی (از نظر جنس) طبقه بندی می‌شود:
- مخلوط: که در آن علاوه بر استفاده از رنگ‌های مختلف، دو جنس مختلف با یکدیگر ترکیب می‌شوند. مانند نخ‌ ملانژ پلی استر پنبه و نخ ملانژ پلی استر ویسکوز که در درصدهای مختلف با رنگ‌های مختلف با یکدیگر مخلوط می‌شوند.
- غیر مخلوط: نخی که در آن الیاف مختلف ترکیب نشده است، اما از الیاف رنگی متفاوت از یک جنس برای تولید نخ استفاده می‌شود مانند نخ ملانژ 100% پنبه. یا نخ ملانژ 100% پلی استر.
روش‌های تولید
- نخ ریسیده شده: در این روش با استفاده ترکیب الیاف رنگی ملانژ تولید می‌شود و برای تولید آن از فرآیند ریسندگی نخ‌های استیپل استفاده می‌شود. این روش برای نخ‌های ملانژ غیر مخلوط (مثل 100% پنبه‌ای، 100% ویسکوز و یا 100% پلی استر اسپان) یا انواع نخ‌های ملانژ مخلوط استفاده می‌شود.
- نخ ترکیب شده: در این روش نخ‌های فیلامنتی جداگانه در فرآیند ذوب ریسی به صورت خود رنگ (dope dyed) تولید شده سپس دو نخ فیلامنتی رنگی با هدف ایجاد جلوه رنگی مورد نظر با یکدیگر ترکیب می‌شوند.
ویژگی‌های مهم ملانژ
- دوستدار محیط زیست: به دلیل اینکه نخ ملانژ به صورت رنگی تولید می‌شود که در بعضی از ترکیب‌های رنگی آن یک جز خام و رنگ نشده است، تولید آن در مقایسه با نخ معمولی، به دلیل حذف مرحله رنگرزی نخ یا پارچه در مصرف آب و انرژی صرفه جویی نموده و باعث کاهش فاضلاب‌های صنعتی و کاهش انتشار مواد سمی می‌شود و به این دلیل می‌توان آن‌ها را دوستدار محیط زیست در نظر گرفت.
- ظاهر منحصر به فرد: نخ‌های ملانژ به دلیل ظاهری که در پارچه ایجاد می‌کنند، بسیار جذاب و منحصر به فرد هستند.
مشکلات رایج در تولید ملانژ

در تولید نخ‌های ملانژ به روش ریسندگی نخ‌های ریسیده شده، توجه به درصد اختلاط الیاف رنگی برای ایجاد جلوه رنگی مناسب بسیار حائز اهمیت است. علاوه بر این در طی فرآیند تولید نخ ملانژ ریسیده شده، الیاف رنگی باید به خوبی با یکدیگر مخلوط شوند. اگر اختلاط الیاف رنگی به درستی انجام نشود، ممکن است باعث ایجاد تنوع سایه رنگی در نخ ملانژ شود. این مشکلات در نخ‌های ملانژ که از ترکیب نخ‌های پلی استر فیلامنتی تولید می‌شوند کمتر مشاهده می‌شود.

کاربردها

با توجه به جلوه‌های رنگی ملانژ کاربردهای متنوعی دارد. برای مثال در انواع پارچه‌های لباس‌های ورزشی و گرمکن، انواع پارچه‌های دورس (Dors)، انواع روکش صندلی خودرو و انواع پارچه‌های فاستونی کاربرد دارد.
2023-01-10
رنگرزی پلی استر
به طور کلی عملیات رنگرزی شامل انتشار رنگزا روی سطح ماده، نفوذ رنگ به داخل ساختار و سپس تثبیت آن می‌باشد. رنگرزی در صنعت نساجی می‌تواند بر روی الیاف، فیلامنت‌ها، نخ، پارچه و لباس انجام شود. در اینجا رنگرزی پلی استر به دلیل ساختار آن اهمیت دارد. رنگرزی محصولات نساجی در مراحل اولیه باعث ایجاد ثبات رنگ بیشتر می‌شود. در حالی که ممکن است تنوع تولید محصول نهایی را کاهش دهد. به هر حال انتخاب مرحله رنگرزی بسته به کاربرد و مصرف محصول نهایی و شرایط تولید می‌تواند متفاوت باشد.

انواع رنگرزی در صنعت نساجی
- رنگرزی الیاف: پیش از تولید نخ ریسیده شده الیاف منقطع (staple) به صورت توده‌ای یا دسته‌ای (الیاف شانه شده) رنگرزی می‌گردند.
- رنگرزی فیلامنت (رنگرزی پلیمری): در هنگام ذوب ریسی پلی استر دانه‌های رنگی به مذاب پلی استر اضافه شده و فیلامنت‌های رنگی از رشته‌ساز خارج می‌شوند (روش dope-dyed). این روش کیفیت و ثبات رنگی بالایی دارد.
- رنگرزی نخ: برای رنگرزی نخ از روش‌های رنگرزی کلاف، رنگرزی بوبین و رنگرزی چله استفاده می‌شود. در هر یک از روش‌ها با قرار دادن بسته‌های نخ داخل محفظه و استفاده از بوبین یا چله مشبک، از همه‌ی جهت‌ها تحت عملیات رنگرزی قرار می‌گیرد.
- رنگرزی پارچه: برای رنگرزی پارچه از روش‌ طنابی، ژیگر (عرض باز) و جت هوا استفاده می‌شود.
- رنگرزی لباس: رنگ آمیزی روی محصول نهایی انجام می‌شود.
انواع رنگزا

در صنعت نساجی از رنگزاهای طبیعی (مانند پوست انار و پوست گردو) و یا رنگزاهای شیمیایی استفاده می‌شود. رنگزاها با روش‌های مختلفی در الیاف، نخ یا پارچه نفوذ کرده و ماده رنگی را در ساختار آن قرار می‌دهند. رنگ‌های مورد استفاده در صنعت نساجی معمولا به صورت محلول در آب یا پخش رنگدانه (pigment یا disperse که در آب حل نمی‌شوند) عملیات رنگرزی را انجام می‌دهند. رنگزاهایی که به صورت محلول در آب مورد استفاده قرار می‌گیرند شامل رنگزای کاتیونیک (یا رنگزای بازی)، رنگزای اسیدی، رنگزای راکتیو و رنگزای مستقیم است. متناسب با جنس ماده‌ای که رنگرزی می‌شود، رنگرزای مناسب انتخاب می‌گردد.

رنگرزی پلی استر

پلی استر به دلیل ساختار درونی محکم و وجود مناطق کریستالی بالا در ساختار خود، نقاط کمتری برای اتصال انواع رنگ دارد. همچنین به دلیل جذب آب پایین (آبگریز بودن) پلی استر استفاده از رنگزاهای محلول در آب نتیجه مطلوبی نمی‌دهد، بنابراین از رنگزای دیسپرس در دمای بالا (130-140 درجه سانتی‌گراد) برای رنگرزی آن استفاده می‌شود. رنگزای دیسپرس از نظر علمی محلول جامد نام دارد. به این دلیل که ذرات آن در آب حل نمی‌شوند بلکه به خوبی در آب پخش می‌شوند و در دمای بالا با باز شدن نواحی کریستالی ماده رنگی را داخل ساختار آن قرار می‌دهند. رنگرزی کم رنگ تا متوسط پلی استر را می‌توان با استفاده از حامل‌ها (کریر carrier) در دمای پایین تر از رنگرزی بدون کریر (نقطه جوش آب، 100 درجه سانتیگراد) بدست آورد. اما باید توجه داشت که حامل ها (بر اساس کلروبنزن های دی یا تری) دوستدار محیط زیست نیستند.

(بیشتر…)
2023-01-04
تاب نخ
تاب نخ میزان پیچشی است که با هدف افزایش چسبندگی الیاف منقطع (استیپل – staple) و یا نزدیک‌کردن رشته‌های یکسره (فیلامنت – filament) در نخ ایجاد می‌شود. اعمال تاب در نخ باعث انسجام الیاف و ایجاد استحکام کافی برای نخ می‌شود. همچنین این ویژگی باعث ایجاد جلوه‌های مختلفی در محصول و پارچه نهایی می‌شود. این مشخصه به صورت تعداد دور در واحد طول (متر یا اینچ) بیان می‌شود.

تاثیر بر استحکام نخ:
- نخ الیاف منقطع (استیپل – staple) یا ریسیده شده: اعمال تاب از ارکان اصلی در فرآیند ریسندگی نخ‌های ریسیده شده می‌باشد و باعث می‌شود الیاف منقطع در یک رشته در امتداد یکدیگر نخ را تشکیل دهند. اعمال تاب در این نخ برای افزایش انسجام الیاف در ساختمان آن است. با افزایش میزان آن الیاف بیشتری در امتداد محور نخ قرار گرفته و از این طریق به افزایش استحکام نخ کمک می‌کند. اما با افزایش میزان آن از میزان بهینه زاویه الیاف در ساختار نخ با محور نخ افزایش پیدا کرده و باعث کاهش استحکام نخ می‌شود. همچنین افزایش این میزان بهینه ممکن است باعث شکستن و خرد شدن الیاف شده و در نتیجه باعث کاهش استحکام نخ شود. میزان بهینه معمولا به طول متوسط الیاف، نمره نخ و شرایط تولید بستگی دارد. شکل 1 رابطه تاب با استحکام نخ را نشان می‌دهد.
- نخ‌های رشته‌ای یکسره (فیلامنت – filament): در مورد نخ‌های فیلامنتی، برای نگه داشتن فیلامنت‌ها در کنار هم به مقدار کمی پیچ و تاب نیاز است. به دلیل اینکه فیلامنت‌ها بیشتر از الیاف کوتاه و منقطع در ساختمان نخ قرار می‌گیرند، تاب کمتری برای ایجاد استحکام در نخ‌های فیلامنتی نیاز است. افزایش تاب از میزان بهینه باعث کاهش استحکام نخ فیلامنت می‌شود. تاثیر افزایش تاب بر روی نخ فیلامنتی در شکل 2 نشان داده شده است.
شکل 1 شکل 2

تاثیر بر خواص و پارچه:

از جمله ویژگی‌های متاثر از میزان تاب در نخ و پارچه حاصل از آن می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
- زیردست
- جذب و دفع رطوبت
- خواص پوشانندگی
- جلوه‌های زیبایی شناختی
- نفوذ پذیری هوا
- درخشندگی
جهت تاب

در دو جهت (مطابق شکل 3) اعمال می‌شود:
- جهت ساعتگرد یا جهت S یا جهت راست: زمانی که این نخ به صورت عمودی قرار گیرد، جهت پیچش نخ حرف S را مشخص می‌کند.
- خلاف جهت عقربه‌های ساعت یا جهت Z یا جهت چپ: زمانی که این نخ به صورت عمودی قرار گیرد، جهت پیچش نخ حرف Z را مشخص می‌کند.
شکل 3

تاب بیشتر نخ‌های تک لا در جهت Z اعمال می‌شود. ولی به صورت کلی در نخ‌های تک لا جهت آن بر خواص نخ تاثیرگذار نیست. اما در صورت تشکیل نخ‌های دو یا چند لا جهت تاب نخ‌هایی که با یکدیگر ترکیب می‌شوند، برای اطمینان از درگیری و چسبندگی کامل نخ‌ها و ایجاد استحکام لازم در جهت عکس تابانده می‌شوند.

کاربردها:

مقدار این ویژگی روی خواص انعطاف پذیری و استحکام آن تاثیر گذار است. نخ با تاب زیاد (در حد بهینه) نخ سخت‌تری است در حالیکه نخ با تاب کمتر انعطاف پذیری بیشتری دارد. نخ‌های مورد استفاده در تار پارچه‌های تاری پودی نسبت به نخ پود تاب بیشتری لازم دارند. از جمله کاربرد نخ تابیده می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
- پارچه‌های کرپ که نخ آن‌ها دارای حداکثر میزان تاب هستند.
- پارچه‌های پوپلین متشکل از نخ‌های دولا که در آن نخ‌های تک لا به صورت Z تابیده و سپس در جهت S دو لا شده‌اند.
- نخ‌های خیاطی 3 لا که در آن نخ‌های تک لا ابتدا در جهت Z تابیده و سپس در جهت S تابیده شده‌اند.
- پارچه‌های با سطح صاف که نخ آن‌ها در محدوده‌ی بهینه تابانده شده است. این مورد باعث می‌شود که نخ‎‌ها در پارچه ضمن داشتن استحکام مناسب، سطح نرم و صافی ایجاد کنند.
2023-01-02
نخ‌های سازگار با محیط زیست
یک نخ نه تنها باید دارای ویژگی‌های زیبایی شناختی و کیفیت مطلوب باشد، بلکه باید الزامات زیست محیطی را در طول کل زنجیره تامین برآورده کند. نخ‌های سازگار یا محیط زیست دارای این ویژگی هستند.

در رابطه با نخ‌های سازگار با محیط زیست، عبارت نخ سبز نیز استفاده می‌شود. نخ سبز از مواد سازگار با محیط زیست تشکیل می‌شود. مواد تشکیل دهنده این نخ‌ها می‌تواند شامل الیاف آلی، مواد بازیافتی یا الیاف گیاهی باشد. الیاف ارگانیک بدون استفاده از مواد شیمیایی مضر یا آفت‌کش‌ها رشد می‌کنند و برای محیط زیست و سلامت انسان خطری ایجاد نمی‌کند. همچنین استفاده از مواد بازیافتی یک راه مناسب برای استفاده مجدد از موارد دور ریز است. با استفاده از نخ‌های بازیافتی، زباله‌‌های دفن شده در محیط زیست کاهش می‌یابد. الیاف طبیعی یک منبع تجدیدپذیر هستند و نسبت به الیاف مصنوعی با محیط زیست سازگاری بیشتری دارند.

در سال‌های اخیر، تلاش‌های بسیاری برای افزایش آگاهی از تأثیر صنعت نساجی بر محیط زیست انجام شده است. به همین دلیل روش‌های مختلفی برای تولید نخ‌های «سبز» ابداع است.

این نخ‌ها چندین مزیت دارند:
- کاملاً زیست تخریب پذیر هستند.
- نفوذپذیری و انتقال هوا بالایی دارند، که برای تولید لباس‌های تابستانی ایده آل هستند.
- بسیاری از این نخ‌ها ظاهر طبیعی دارند و مطابق سلایق برخی از مصرف‌کنندگان هستند.
با وجود این مزایا و با توجه به افزایش آگاهی مصرف‌کننده از تأثیرات زیست ‌محیطی صنعت نساجی انتظار می‌رود که نخ‌های سبز جایگاه ویژه خود را بیابند و باعث افزایش سهم آن‌ها از بازار آینده این صنعت شود.
2022-12-24